Ang pinakamalaking maling pagpapalagay tungkol sa utang ay ito: na ang mga taong naka-utang ay hindi alam ang ginagawa nila.
Karamihan sa atin ay alam. Alam natin ang interest. Alam natin na ang minimum payment ay hindi sapat. Alam natin na ang “one time lang” ay bihirang one time lang.
Pero nanghihiram pa rin tayo. At ang dahilan ay hindi laging financial illiteracy. Madalas, ito ay psychology.
Ang utang na para sa iba ay hindi pakiramdam na utang
Sa kultura nating Pilipino, ang paghiram para sa sarili at ang paghiram para sa pamilya ay nararamdamang magkaiba. Kapag ang utang ay para sa iyo lamang, madaling makita ang gastos. Pero kapag ang utang ay para sa operasyon ng magulang, para sa tuition ng kapatid, para sa pagpapakain ng bahay — ang pakiramdam ay hindi ito expense. Ito ay tungkulin.
Ang problema ay ang bangko at ang interest ay hindi nagtatanggap ng tungkulin bilang bayad. Ang bilang ay bilang pa rin, kahit gaano kaganda ang dahilan kung bakit nanghiram.
Hiya bilang financial force
Ang hiya sa Filipino context ay hindi lang embarrassment. Ito ay isang social regulator — ang takot sa kung ano ang iniisip ng iba.
At ang hiya ay gumagawa ng dalawang magkaibang bagay sa ating relasyon sa utang. Una, iniiwasan nating humingi ng tulong nang maaga, kaya mas lumalala ang sitwasyon bago natin ito tinutugunan. Pangalawa, pinipigilan nating sabihing “hindi ko kaya” kapag hinihingan tayo, kaya nanghihiram tayo para mapunan ang kakulangan na hindi natin aminin.
Ang dalawang bagay na ito ay nagdudulot ng mas malalim na utang.
Ang “one time lang” na hindi one time
May partikular na paraan tayo ng pag-iisip tungkol sa hinaharap na tinatawag ng mga researcher na “present bias” — ang tendency na bigyan ng mas mataas na halaga ang kasalukuyan kaysa sa hinaharap.
“One time lang ito.” “Sa susunod na sweldo, babayaran ko.” “Hindi naman masyado malaki.”
Ang bawat isa sa mga ito ay tunay sa sandaling sinasabi natin ito. Ang problema ay ang mga susunod na one-time decisions ay nagkakatipun-tipon. At kapag naka-ipon na sila, ang total ay hindi na one time.
Ang credit bilang solusyon, hindi bilang gastos
Sa maraming advertisement at salita ng bangko, ang credit ay ipinipresenta bilang solusyon: “I-solve ang iyong problema, mag-apply na.” Bihirang ipinipresenta bilang isang bagay na may tunay na gastos na kailangang isaalang-alang bago gamitin.
Kapag naging habit natin ang tinginan ang credit bilang solusyon sa mga problema ng cash flow, nawawala ang tanong na “kayang-kaya ko ba ito?”
Ang pagkilala sa pattern
Hindi ko sinasabi na mali ang lahat ng dahilan kung bakit nanghiram tayo. Ang tunay na family emergency ay tunay na emergency. Ang tungkulin sa pamilya ay tunay na tungkulin.
Pero ang unang bagay na dapat nating gawin ay makita nang malinaw ang ating sariling pattern: Humiram ba tayo dahil sa takot sa hiya? Dahil ang utang para sa iba ay pakiramdam na hindi utang? Dahil mas madaling sabihing “susunod na” kaysa harapin ngayon?
Hindi kailangan ng sagot na puno ng pagsisisi. Ang tanong ay para sa impormasyon lamang. Para sa susunod na pagkakataon, kapag nararamdamang automatic na ang pagpunta sa credit, may sandali tayong mapagpigilan at maitanong kung ito nga ba talaga ang gusto nating gawin.
Iyon lang ang punto. Hindi pagbabago ng pagkatao. Sandali lang ng pagkilala.
