Hindi tayo sanay makipag-usap ng pera sa pamilya nang diretso. May dahilan ito — sa maraming pamilyang Pilipino, ang pag-uusap ng eksaktong halaga ay pakiramdam na parang nagtitiwala ka o hindi nagtitiwala, nagmamahal ka o hindi. Kaya ang karamihan sa atin ay nagpapadala ng pera at umaasa na okay ang lahat, naghihintay na may lumabas na hindi okay bago mag-usap. Ang problema ay kapag lumabas na ang problema, madalas mas malaki na ito kaysa sa nararapat.
1. “Magkano talaga ang kaya ko” — ang usapan tungkol sa tunay na halaga
Maraming pamilya ang walang alam sa buong larawan. Alam nila kung magkano ang natatanggap nila, pero hindi nila alam kung magkano ang gastos mo doon, kung anong obligasyon ang mayroon ka, o kung anong margin ang natitira sa iyo pagkatapos ng lahat. Kaya kapag humiling sila ng dagdag, hindi ito lupit — wala lang silang sapat na impormasyon para malaman na ang “dagdag” na iyon ay galing sa pera na wala ka nang puwang na ibigay.
Ang usapang ito ay hindi para humusga o mag-limit ng pag-asa ng pamilya. Para ito matiyak na ang mga desisyon nila sa paghingi ay batay sa tunay, hindi sa inaakala. At para maprotektahan mo ang sarili mo nang hindi kailangang maging masungit sa bawat hiling.
2. “Ano ang ginagawa natin sa pera” — ipon ba o gastos agad
Isa sa pinakakaraniwang sitwasyon ng mga OFW: nagpapadala ng taon-taon, at kapag umuuwi, wala namang naipong makita. Hindi ito kinakailangang dahil sa kasamaan ng loob ng pamilya. Madalas, dahil wala silang malinaw na instruksyon kung ano ang dapat gawin sa pera maliban sa gastusin ang kailangan. At kung hindi malinaw ang “hindi na kailangan,” lahat ay magiging kailangan.
Ang usapang ito ay tungkol sa pagtatayo ng sistema — kahit simple lang. May bahagi ba ng remittance na napupunta sa ipon? May account na espesipiko para dito? O lahat ay dumadaan sa iisang lugar at ginagastos kung may gastusin? Ang usapan na ito ay hindi tungkol sa pagtitiwala o kawalan nito — tungkol ito sa pagkakaroon ng malinaw na plano na pareho ninyong naiintindihan.
3. “Ano ang plano kapag umuwi na ako” — kasi hindi ito walang hanggan
Ang OFW arrangement ay may expiration date, pero kaunti sa ating mga pamilya ang aktwal na pinag-usapan ito. Ang resulta: kapag umabot na ang araw na kailangan mong umuwi — dahil sa edad, kalusugan, pagbabago ng kontrata, o simpleng pagod na — walang handa. Ang pamilya ay nagtayo ng buhay batay sa regular na remittance, at ang biglaang pagtanggal nito ay gumuguho ng sistema na itinayo nila nang higit sa sampung taon.
Hindi kailangang may konkretong plano ngayon. Kailangan lang ng pag-amin na ito ay darating. At mula sa pag-aming iyon, may maliit na hakbang na maaaring simulan — kahit gaano ka-simple — para hindi ito maging isang krisis kapag nangyari na.
4. “May emergency fund ba kayo doon” — o bawat krisis ay babalik pa rin sa akin
Kapag may emergency sa bahay at walang buffer, sino ang tinatawagan? Ikaw. Kahit meron kang sariling gastos. Kahit hindi ka handa. Kasi walang ibang maaasahan. Ito ang pattern ng maraming OFW: nagtatayo ng emergency fund para sa sarili habang ang pamilya sa bahay ay walang kahit anong buffer, kaya sa katotohanan ay wala ring emergency fund ang lahat kasi ang lahat ng emergency ay babalik pa rin sa OFW.
Ang usapan dito ay tungkol sa kung may pera sa bahay na nakalagak para sa mga hindi inaasahang gastos — hindi malaki, kahit maliit lang. Medical emergency. Biglang sirang appliance. Pagbabago ng panahon. Ang simpleng buffer na ito ay nagbabago ng kung ano ang magiging reaksyon ng pamilya kapag may problema — mula sa pagtawag sa iyo agad patungong pakikinig sa sitwasyon at pag-aayos sa antas na kaya nila.
5. “Ano ang mga utang ng pamilya” — ang impormasyon na madalas ay hindi naabot sa OFW
Ito ang pinaka-sensitibong usapan sa listahang ito, at kadalasan ay pinaka-naiwasan. Maraming OFW ang nalaman na may utang pala ang pamilya nang harap-harapan na itong lampas sa kontrolin — utang sa kamag-anak, sa neighborhood lender, sa 5-6, sa cooperative. Hindi ito nangyayari dahil masama ang pamilya. Nangyayari kasi hindi nila naiisip na kailangan nilang mag-report ng utang sa OFW, o mahiya sila, o inaakala nilang kaya nilang ayusin bago malaman.
Ang usapan dito ay hindi para kontrolin ang pamilya. Para ito maprotektahan ang lahat. Kapag may malaking utang ang pamilya na hindi mo alam, posible kang maging guarantor nito nang hindi mo sinasadya, o magiging presyur ka sa pagbabayad kapag pinalaki na. Mas madaling harapin ang katotohanan ngayon kaysa bukas.
Hindi ang usapan ang mapanganib — ang mapanganib ay ang mga bagay na laki nang laki sa katahimikan.
