Hindi ko matiyak kung kailan ito nangyari.
Marahil isang gabi habang nagche-check ng account. Marahil habang binibilang kung magkano pa ang kailangan. Pero may punto na na wala na yung dating pakiramdam ng hiya na laging kasama ng numero.
Dati, kahit mag-isa lang ako na nakatitig sa spreadsheet, may accompanying na pakiramdam. Parang kailangan kong ipagtanggol ang sarili ko kahit walang nandoon. Parang may nanonood. Parang ang numero ay nagsasabi ng isang bagay tungkol sa klase ng taong ako.
Ganoon ang hirap ng hiya. Hindi lang nanakit sa puso. Nagpapalabo rin ng ulo.
Nang ang isip ko ay lagi sa depensa, hindi ako makapag-isip nang malinaw tungkol sa solusyon. Nag-aalaga ako sa pakiramdam kaysa sa problema. Tinatago ko ang utang, kahit sa sarili ko, dahil masyadong masakit na harapin nang tuwid.
At saka nagbago.
Hindi alam kung bakit. Baka nag-exhaust na lang ang kahihiyan. Baka naging pamilyar na ako sa numero na nawalan na ito ng dating bigat. O baka dahil simula nang sumulat ako tungkol dito, naging objekto na ang utang. Isang bagay na maaaring pag-usapan. Hindi na isang sikreto na gumagawa ng pinsala sa loob.
Nong tinrato ko na itong simpleng problema sa matematika, medyo nagliwanag ang ulo ko.
Utang. Mayroon kang utang. Kailangan itong bayaran. Maaaring bayaran. May plano. Susundin ang plano. Tapos na.
Hindi pa ito perpekto ang pakiramdam. May araw pa rin na bumabalik yung bigat. Pero hindi na ito default. Hindi na ito first feeling. Ngayon, ang una na nararamdaman ko pagbubukas ng spreadsheet ay paghahanda. Trabaho. Susunod na hakbang.
Yun ang malaking pagbabago.
Hindi ang numero ang nagbago. Maliit pa rin siya kumpara sa dati. Ang nagbago ay kung paano ko tinitingnan ang aking sarili sa harap ng numero na iyon. Hindi na ako ang taong nagkamali at nagdadala ng kahihiyan. Ako ay taong may problema at nagtatrabaho patungo sa solusyon.
Galit at hiya ay hindi nakababayad ng utang. Katahimikan at malinaw na ulo ay tumutulong.
Doon ko ito nailagay ngayon.
