Ang contract renewal ay kadalasang itinuturing bilang HR process — pipirmahan, magiging maayos, tapos na.
Pero para sa akin, ang bawat renewal ay naging pagkakataon na tumigil at magtanong ng mga bagay na hindi natatanong sa araw-araw ng trabaho at pagpapadala. Hindi tanong para sa employer. Tanong para sa sarili.
Hindi lahat ng sagot ay mabuti. Minsan ang sagot ay nagpapaalala sa akin kung gaano pa kalayo ang lakarin. Pero mas mainam ang malaman kaysa magpatuloy nang walang direksyon.
Ito ang pitong tanong na itinatanung ko sa aking sarili sa bawat renewal.
1. On track pa ba ang savings rate ko?
Nang lumabas ako, may target ako — kung magkano ang dapat maipon bawat buwan para matugunan ang mga layunin ko. Pero ang target na iyon ay ginawa sa konteksto ng nakaraang kontrata, nakaraang sitwasyon ng pamilya, nakaraang presyo ng lahat.
Sa bawat renewal, tinatanong ko: nagbago ba ang mga iyon? Tumataas ba ang gastos sa abroad nang hindi naaayon ang sweldo? Lumaki ba ang pinapadala pauwi? Kumukuha ba ng mas malaking bahagi ng kita ang utang?
Kung hindi na akmang-akma ang lumang target sa bagong katotohanan — mas mainam na mag-adjust nang maaga kaysa magtaka kung bakit parang wala pang nangyayari pagkatapos ng isa pang taon.
2. Nagbago ba ang net income ko dahil sa cost of living dito?
Ang nominal na sweldo ay maaaring hindi nagbago — pero ang tunay na net income pagkatapos ng lahat ng gastos sa abroad ay maaaring ibang-iba na.
Tumataas ang upa. Nagmahal ang pagkain. Nagbago ang transport. May bagong gastos na hindi nandoon noong unang kontrata. Pag-aralan ang aktwal na net income — kung magkano ang natitira pagkatapos ng lahat ng gastos dito, bago pa man ipadala ang kahit isang sentimo pauwi.
Kung ang net income ay bumaba nang malaki dahil sa cost of living dito, kailangang malaman iyon — at kailangang desisyon tungkol doon, hindi lang tahimik na tinatanggap.
3. Nagbago ba ang sitwasyon ng pamilya sa paraang dapat baguhin ko ang plano?
Ang sitwasyon ng pamilya sa Pilipinas ay hindi static. May nagkasakit. May nag-aral at natapos na. May nagretiro. May nagsimulang kumita. May bagong responsibilidad na lumabas.
Bawat isa sa mga pagbabagong iyon ay maaaring nangangailangan ng adjustment sa plano — kung magkano ang pinapadala, kung ano ang priority, kung kailan ang target na pauwi.
Huwag ipagpalagay na ang plano na ginawa noong tatlong taon na ang nakalipas ay angkop pa rin ngayon. Kausapin ang pamilya bago mag-renew — hindi para magpayo, kundi para magkaroon ng updated na larawan ng katotohanan.
4. Nabuo ko na ba ang mga financial milestone na pinaplano ko nang mag-sign ako?
Nang pumasok ako sa kontratang ito, may mga layunin ako — babayaran ang utang na ito, iipon para sa iyon, magsisimula ng ganitong bagay. Sa oras ng renewal, oras nang mag-audit.
Ano ang nabuo? Ano ang hindi? Kung hindi nabuo, bakit — nagbago ba ang sitwasyon, o hindi lang natupad ang plano? At kung hindi nabuo, anong ibig sabihin noon para sa susunod na kontrata?
Ang milestone audit ay hindi para mahiyang sa sarili. Para maintindihan kung ang susunod na kontrata ay pangtapos ng trabaho na sinimulan, o panibagong simula ng bagong plano.
5. May plano ba kung ito na ang huling kontrata ko?
Hindi lahat ng pagtatapos ng kontrata ay pinaplano. Ang employer ay maaaring hindi mag-renew. Ang pamilya ay maaaring kailanganin ka pauwi. Ang kalusugan ay maaaring mag-decide para sa iyo.
Sa bawat renewal, tanungin: kung ito na ang huling kontrata ko — kung wala nang susunod pagkatapos nito — handa ba ako? May plano ba ang buhay ko sa Pilipinas? May kikitain ba? May matutulugan? May mababayaran ang mga obligasyon?
Hindi ito para magpanikala. Para maging honest sa estado ng pagkahanda. Kung ang sagot ay hindi pa handa, mas malinaw ang trabaho ng susunod na kontrata.
6. Nire-renew ko ba ito dahil gusto ko, o dahil wala akong ibang pagpipilian?
Ito ang pinakamahirap na tanong na itanong sa sarili — at ang pinaka-importanteng sagutin nang tapat.
Kung nire-renew ka dahil may malinaw na layunin, may tiyak na plano, at ang pagpapatuloy ay bahagi ng mas malaking desisyon — iyon ay malakas na basehan para sa renewal.
Pero kung nire-renew ka dahil wala kang ibang alam, dahil takot na titigil ang pagpapadala, dahil hindi mo alam kung paano mabubuhay kung wala ang trabahong ito — kailangan ng ibang uri ng pag-iisip. Hindi dahil mali ang mag-renew, kundi dahil ang takot bilang tanging dahilan ay hindi pundasyon ng plano.
7. Kung paano ang “ready to go home” — alam ko ba kung ano ang hitsura nito?
Sa bawat renewal, nagtatanung ako: kung kailan ko malalaman na handa na akong umuwi? Alam ko ba ang bilang — ang halaga ng utang na dapat mabayaran, ang halaga ng ipon na dapat maabot, ang income sa Pilipinas na dapat nandoon — bago ko masabi na ready na ako?
Kung wala pa ring malinaw na sagot sa tanong na ito pagkatapos ng mahabang panahon sa abroad, iyon mismo ay kailangan ng atensyon. Ang “ready to go home” ay hindi darating sa sarili nito. Kailangang tukuyin nang tiyak para may target na patutunguhan ang bawat buwan ng trabaho.
Ginagawa ko ang mga tanong na ito sa bawat renewal — at palagi nang nagbabago ang mga sagot. Hindi iyon problema. Ibig sabihin, nagbabago ang sitwasyon at nare-reflect iyon sa desisyon. Mas mainam iyon kaysa mag-sign nang paulit-ulit nang hindi manlang tinatanong ang sarili kung patungo pa rin sa tamang direksyon.
